Oud gedaan jong geleerd

Ik ontmoette hem in de haven waar zijn platbodem lag. Een oudere, gebruinde man. Tikkeltje voorovergebogen, één been wat stram. Een grijze baard en bijna wit haar op zijn hoofd. Ik had hem al een paar keer in alle vroegte zien vertrekken met een koffertje en laptoptas. Ik vroeg me af wat zijn bezigheden op zo’n dag waren.

We raakten aan de praat en ontdekten dat we allebei een passie voor onderwijs hadden. Hij was drie jaar geleden met pensioen gegaan maar werd nog regelmatig gevraagd voor invalwerk. “Ik vind het nog geweldig”, zei hij, “maar dat moderne gedoe is niet altijd beter”. Ik vroeg hem wat hij daarmee bedoelde. “Kinderen moeten leren dat er verschil is tussen hen en de leerkracht. Ik laat me niet bij mijn voornaam noemen!”

Hij meldde dat hij de mannen op school miste. “Ik kom soms op een school met alleen maar vrouwen. Zijn ze blij dat ik binnenstap. Is er weer eens een man op school”. We wisselden van gedachten over de noodzaak van rolmodellen voor jongens en het (vermeende) drukke gedrag van jongetjes. Hij merkte op dat de talige aanpak voor de jongens niet altijd effectief is. “Je moet gewoon duidelijk zijn wat er mag en wat niet”. Hij moest grinniken omdat sommige ‘lastige’ figuren bij hem minder lastig gedrag vertoonden dan anders.

IMG_1668

“Maar ik heb wel met de collega’s te doen”, ging hij verder, “al die administratie, plannen, vergaderingen, verplichtingen. Het zou niets voor mij zijn. Als invaller kan ik me er redelijk aan onttrekken”. We filosofeerden over ‘vroeger’. De ruimte en vrijheid die er was maar ook de eigenzinnigheid van sommige collega’s daardoor. “Ach”, zei hij, “we slaan altijd zo door in onderwijs. Volledige controle is niet goed net zoals volledige vrijheid dat is. De middenweg lijkt een lastige in dit land”.

Ik wist nog steeds niet hoe oud hij was en vroeg hem tot hoelang hij nog voor de klas wilde blijven. “Ach, dat weet ik niet”, antwoordde hij, “toen ik drie jaar geleden stopte, had ik ook niet verwacht nu nog te zullen werken”. Met een glimlach tikte hij tegen zijn hoofd en liep door naar zijn bijna 100 jaar oude platbodem.

“Het is wat, hè?”, zei de eigenaar van de haven die ons had geobserveerd. “Zo’n kwieke oude baas van 75 jaar en nog voor de klas ook!”

Met ontzag keek ik naar de goed geconserveerde platbodem met haar passende kapitein….

Een beetje verliefd…..

Terwijl ik op mijn boot zat na te genieten van een zeildag, voer een zeilboot met een ouder stel binnen. Zij voorop met pikhaak, hij aan het roer. Traditionele rolverdeling.

Terwijl de boot de box invoer, probeerde zij het oplooplijntje te pakken om het schip netjes op zijn plek te houden. Dat mislukte en terwijl ze aan het hengelen was, lag de boot scheef in de box en raakte bijna de buurman.

De schipper zei niets, pakte de lijnen van de achterpalen en voer het schip verder de box in.
Trots meldde de vrouw: “Wim, ik heb het lijntje vastgemaakt. Wat moet ik nog meer doen?”
Hij antwoordde dat ze het prima gedaan had en dat ze nu even niets kon doen.
Nadat hij het schip had vastgemaakt, ging hij terug naar de kuip en kuste haar.
Ze pakten een biertje en gingen naast elkaar in de zon zitten.

IMG_1313

Ik hoorde ze uitgebreid met elkaar praten en toen ik goed naar ze keek, zag ik dat ze hun hoofden een beetje scheef naar elkaar hielden. Ze lachten.

“Zullen we een hapje gaan eten, Marja?”, vroeg hij. “Graag!”
Hij ging van boord en galant hielp hij haar op de steiger. Ik zag ze langskomen, ze liepen op nog geen 30 cm van elkaar.

Twee grijze hoofden, een beetje verliefd……

Je krijgt wat je denkt!

Onlangs zag ik de volgende uitspraken op een school:

  • Ik vertrouw bijna niemand.
  • Ik weet niet of mensen te vertrouwen zijn.
  • De meesten mensen zijn te vertrouwen, sommige niet.

Terwijl ik ze stond te lezen, liep er een collega langs. Hij daagde me uit om te reageren en ik antwoordde hem dat mijn tekst er niet bij stond. Ik kies ervoor om iedereen te vertrouwen, zei ik. “Dat herken ik’, reageerde hij, “maar dan wel totdat je vertrouwen beschaamd is”.

Vervolgens vroeg ik hem hoe vaak dat gebeurd was in zijn leven want ik red het met de vingers van één hand. Lachend merkte hij op dat hij toch wel een paar handen daarvoor nodig had.

In het daaropvolgende gesprek kwam naar voren dat het natuurlijk te maken heeft met je eigen kijk op de wereld. Einstein heeft ooit eens gezegd dat de meest fundamentele beslissing in je leven de keuze is of je in een vijandige wereld of in een vriendelijke wereld wil leven.

Onbewust heb ik ooit voor die laatste gekozen maar tegenwoordig ben ik me daarvan bewust. Ik wil geen energie steken in boosaardigheid, frustratie of angst. Het is veel eenvoudiger om onbevangen in de wereld te staan en het vertrouwen te hebben dat het is zoals het is.

Selph

Mensen noemen me soms daarom naïef of kinderlijk. Dat mag. Maar ik voel me er prettig bij! Ik heb onlangs een rechtszaak tegen een gemeente verloren en dat heeft me erg veel geld aan een advocaat gekost. Vrienden zeggen nu dat ik te veel vertrouwen in hem had en dat hij me geld heeft afgetroggeld. Want een advocaat is niet te vertrouwen! Ik weiger dat te denken. Uiteraard heb ik ervan geleerd maar dat betekent niet dat mijn open houding eronder lijdt. Ik denk nog steeds dat mijn rechtsman er bij de start van de zaak van overtuigd was dat ik een kans maakte om te winnen.

Wat natuurlijk meespeelt in situaties waarin we denken dat ons vertrouwen beschaamd is, is het perspectief waarmee je naar de zaak kijkt. Als ik bijvoorbeeld als leerkracht in een relatie met ouders ervan uitga dat zij vanuit hun perspectief naar de ontwikkeling van hun kind kijken, zie ik iets anders dan vanuit mijn perspectief. Maar is er dan vertrouwen geschonden? Volgens mij gaat het om twee verschillende werelden die elkaar op dat moment niet ontmoeten.

Het heeft natuurlijk ook te maken met de wijze hoe je ergens tegenaan kijkt. We bevestigen voortdurend onszelf in onze blik op de wereld. Wat je gelooft, zie je terug!

Als je denkt dat je vooral moet controleren, zie je voortdurend bewijzen terug dat dat inderdaad belangrijk is. Als je loslaat en de wereld laat zoals die is, merk je op dat alles vanzelf gaat.

Als je gelooft dat jij het voor je leerlingen moet regelen, zie je telkens bewijs daarvoor terug. Als je denkt dat kinderen het zelf kunnen regelen, blijken ze dat inderdaad te kunnen.

Als je mensen wantrouwt, zullen ze dat bewijzen. Als je mensen vertrouwt, krijg je vertrouwen terug.

Als we dus willen dat onze wereld verandert, moeten we onze kijk op de wereld veranderen.

Of is dat te naïef en te kinderlijk gedacht?

De eerste schooldag…

Het meisje staat in de kleutergroep met haar handen tegen het raam en ik hoor haar roepen naar haar moeder. Die staat buiten en werpt haar een handkus toe. Bij het meisje biggelen de tranen over haar wangen. De jonge vrouw weifelt nog even en verdwijnt dan uit beeld. Ik zie de kleuter met betraande ogen en natte wangen zich omdraaien. Ze kijkt het lokaal rond en gaat bij een vriendinnetje zitten. Nog geen minuut later zitten ze druk te kletsen met beiden een pop in hun handen.

Een tafereel wat niet onbekend is voor leerkrachten van de jongste groepen. Als directeur heb ik het ook talloze malen meegemaakt en vertelde ouders bij een intake gesprek altijd over dit voorval. Veel jonge kinderen vinden het moment van afscheid nemen moeilijk. Maar zo gauw ouders uit beeld zijn, gaan de meesten over tot de orde van de dag. Uitzonderingen uiteraard daargelaten.

Soms is er ook verdriet zichtbaar bij de ouders die hun kind op school achterlaten. Ik heb vaak een moeder na een half uurtje gebeld om verslag te doen van wat haar kind op dat moment aan het doen was. Gerustgesteld kon zij dan zelf ook verder met haar dag. We hebben ooit ouders en kind uitgenodigd om, vlak voordat het kind naar school ging, een moment te hebben om de eerste dag door te spreken. Na schooltijd liet de leerkracht dan het lokaal zien en maakte het kind enigszins vertrouwd met de nieuwe omgeving. Op deze wijze trachtten we de stap naar de basisschool kleiner te maken. Ik probeerde zo goed mogelijk ouders vooraf te informeren over het moment van afscheid nemen. En hen gerust te stellen dat hun kind zo gauw zij de hoek om waren, gewoon lekker met vriendjes aan de slag ging.

Loslaten

Begrijpen deed ik het echter pas toen ik zelf mijn zoon op de basisschool moest ‘achterlaten’. Ondanks de crèche waar hij vanaf zijn geboorte een paar keer per week heenging, had ik toch moeite met zijn eerste schooldag. Notabene op mijn eigen school…. Toen ik hem achterliet in de kring en naar mijn eigen kamer terugliep, voelde ik het. Ik ging aan mijn bureau zitten en kon niet aan het werk. Ik realiseerde me dat dit het gevoel was van die weifelende ouders. En het heette …… loslaten. Ik snapte ineens dat de pijn van het loslaten door ons kind gevoeld wordt. Die kinderen hebben allang opgemerkt dat, hoe dichterbij die eerste schooldag komt, er iets in ons gedrag verandert. Misschien worden ze daar zelf onzeker of bang door. De band tussen ouder en kind is nog zo sterk dat het voelt dat er iets niet klopt.

Wat gaat er dan door een kind heen? Op dat moment op die eerste schooldag dat je vader of moeder ineens, terwijl je samen in dat vreemde lokaal staat, ander gedrag naar jou laat zien. Misschien extra aardig of juist streng of weifelend en onzeker of juist zeker. En je weet het zeker! Er gaat iets mis! En je gaat huilen. Je ziet ook dat je vader of moeder het moeilijk vindt. Misschien zie je zelfs tranen. Terwijl je moeder wegloopt, laat jij met jouw verdriet zien dat je wilt dat ze blijft. Maar ze gaat toch. Verdrietig draai je je om en zie je dat meisje uit de straat. Wat heeft ze in haar handen? Een pop? Waar heeft ze die vandaan?

Loslaten. Op het moment dat je kind geboren wordt, staan er ontelbare momenten van loslaten in je agenda geboekt. En telkens weer kost het pijn en moeite. Je verlegt je grens maar verderop zie je alweer de volgende loslaat-berg of loslaat-ravijn. Laat het maar los, je kunt het niet beheersen of controleren. Leer maar te vertrouwen. Vertrouwen in je kind, vertrouwen in jezelf, vertrouwen in het leven.

 

Deze blog is eerder gepubliceerd in Kinderwijz magazine van januari 2015.

Mindfulness moet je doen om het te begrijpen

Of zoals Cruijff zegt: je snapt het pas als je het doorhebt..

Ik was gisteren In Driebergen bij HetKind voor de lezing over mindfulness van Anne Speckens. Zij is hoogleraar psychiatrie en trainer mindfulness en heeft onderzoek gedaan naar de effecten van mindfulness.

Speckens presenteerde de avond ook mindful. Ze is vriendelijk, voor zichzelf en het publiek, is met aandacht bij haar verhaal, luistert echt naar de reacties van het publiek. En ze stond er, in het hier en nu. Dit ben ik en daarmee moeten jullie het doen. Wat mij betreft liet ze daarmee direct zien dat zij mindfulness in haar leven geïntegreerd heeft.

De korte oefening die ze al snel op de avond met de zaal deed, ontlokte Luc Stevens later de uitspraak dat alle aanwezigen op dat moment gelijk waren. Iedereen tegelijk bezig, ongeacht afkomst, ervaring of kennis, met waarnemen. En tegelijk dus ook in verbinding met elkaar. Een mooie reflectie…

Speckens gaf wat korte info over mindfulness en de basistraining en daarna lichtte ze verschillende onderzoeken over mindfulness toe en liet zien wat de effecten waren.

In haar verhaal gaf ze ook aan dat je eigenlijk niet over mindfulness moet praten maar dat je het moet doen. Het gaat minder om kennis en meer om vaardigheden. Als leerkracht PO en trainer Mindfulness (volwassenen en kinderen) herken ik dat helemaal maar vroeg me tegelijkertijd af waarom dan vanavond niet? Er zijn zoveel korte leuke oefeningen om leerkrachten te laten ervaren wat ze met kinderen kunnen doen en er zijn korte filmpjes die verduidelijking geven.

Speckens is geen onderwijsdeskundige en hield een heldere en duidelijke lezing over mindfulness. Ik heb het gevoel dat veel aanwezigen meer wilden weten over de praktische toepassing in het onderwijs.

Mindful onderwijs is meer dan

Hoe leuk was het geweest om naast de startoefening halverwege een oefening te doen die leerkrachten morgen met hun leerlingen kunnen doen? En de avond af te sluiten met een oefening die gelijk iets van ‘huiswerk’ met zich meedraagt?

Je moet het gewoon doen…….

Mijn ervaring is dat veel leerkrachten ‘de kat uit de boom kijken’ wat mindfulness betreft. Tijdens en na afloop van de training ontstaat het enthousiasme en de waardering voor dit gedachtegoed pas. En dat ontstaat door het te doen, door te oefenen, door te ervaren.

En dan kom ik weer bij Cruijff uit……..

Mindfulness en onderwijs….

De ontmoeting met de vijf Tibetaanse wijsheden (zie uitleg onder) heeft mij laten zien waar mijn krachten zitten en wat mijn ontwikkelpunten zijn.
Ik heb geleerd dat ik teveel in de doe-stand wil zijn, dat één van mijn krachten het delen met anderen is en dat ik mezelf mag toestaan om af en toe boos te zijn.
Dit zijn drie belangrijke inzichten geweest die voor mij een wending in mijn bestaan betekenden.
Als ik nu vanuit de vijf wijsheden het onderwijs observeer, herken ik altijd de volgende drie, in willekeurige volgorde:

1.In het onderwijs zijn veel actieve mensen werkzaam die precies weten wanneer en hoe er gehandeld moet worden waarbij het praktische en pragmatische voorop staat. Men is gericht op nut en/of doel. Er is altijd veel beweging zichtbaar; het is levendig; er is veel positieve energie en enthousiasme. Er is actie. Deze wijsheid van handelen heeft in de theorie de kleur groen meegekregen.

2.De rode wijsheid gaat over verbondenheid, zorgt ervoor dat leerkrachten in (warm) contact zijn met hun leerlingen. Er is hier sprake van intuïtie, empathie, sfeer en dynamiek tussen mensen. De levenslust die zo kenmerkend is voor scholen is ook een kenmerk van deze wijsheid. Er is contact. Het denken binnen deze wijsheid is associatief.

3.Ook de blauwe wijsheid die gaat over visie en helderheid, is waarneembaar. Deze wijsheid zorgt ervoor dat we leergierig zijn, alles willen weten en begrijpen en in duidelijke kaders kunnen plaatsen. Het zorgt ervoor dat we objectief proberen te zijn. Deze wijsheid verschaft ons overzicht in de complexe wereld. Er is inzicht.

In sommige organisaties zie ik de ene wat sterker dan de ander maar waarschijnlijk herken je ze alle drie binnen jouw eigen werkkring.

De vierde wijsheid die ik soms aantref maar waar ik vaak ook naar moet zoeken binnen onderwijsorganisaties is de gele wijsheid die gaat over waardering en genieten. Het gaat dan over vindingrijkheid, over kansen en mogelijkheden zien, over gastvrijheid, over delen met elkaar en over genieten en waarderen van alle het mooie dat het leven (lees: onderwijs) biedt.
Binnen elke school tref ik altijd leerkrachten aan waarbij ik deze wijsheid herken maar op de een of andere manier is het voor sommige onderwijsorganisaties lastig om deze wijsheid net zo sterk naar voren te brengen als de drie hierboven genoemd.

De vijfde wijsheid die slechts op een aantal scholen zichtbaar is, verbindt de voorgaande met elkaar. Het is de wijsheid van de ruimte. Zonder deze openheid en ruimte ontstaat er geen begrip van de ene wijsheid voor de ander en verlies je het contact met elkaar. Zonder deze wijsheid geraak je niet uit de gesloten positie van een wijsheid naar de open manifestatie.
Het is de wijsheid van in het hier en nu zijn, niet gehaast zijn, rust, vredig, harmonieus.
Alles is oké…….
Oftewel: doe eens even niets, ga op je handen zitten en kijk wat er gebeurt. Ook niet gaan denken over wat je straks zult gaan doen. Gewoon niets! Wanneer heb jij dat trouwens voor het laatst gedaan?
Deze stilstand is helaas voor de meeste leerkrachten en zeker op de meeste scholen ongebruikelijk. We zijn het ook niet gewend. Zo zijn we niet opgevoed in dit gedeelte van de wereld.
Als we onze kinderen en onszelf het beste gunnen, verdient ook deze wijsheid onze aandacht. Samen met de andere vier zijn we sterker en in balans en kunnen we de wereld aan.
We kunnen ons hierin trainen door beoefening van Mindfulness. Het helpt ons te stoppen, onze gedachten te observeren en te accepteren. Het schept ruimte waardoor we beter kunnen zien.

Organisaties die gebruik maken van alle vijf wijsheden, staan in hun kracht en zullen succesvol hun plannen uitvoeren.
Mindfulness binnen de schoolmuren brengen, betekent dus iets voor de leerling, voor de leerkracht maar ook voor het functioneren van de school als geheel.

5 keer wijs

Uitleg:

Deze eeuwenoude theorie stelt dat de vijf wijsheden in ieder mens aanwezig zijn. De meeste mensen gebruiken er slechts twee of drie. De veronderstelling is dat je gelukkig wordt als je alle vijf wijsheden bij jezelf naar boven kunt brengen.

Daarom is een organisatie of projectplan pas succesvol als alle vijf wijsheden aanwezig zijn en gebruikt worden.
Elke wijsheid kent een ‘open’ kant waarmee je naar de wereld kunt kijken alsmede een ‘gesloten’ kant waarmee je je afsluit van die wereld.
Meer info: Stralend in de wereld, Sebo Ebbens en/of Five Wisdom Energies, Irini Rockwell

Plezier in onderwijs!

Op een grijze novemberdag vallen 3 ervaringen op hun plaats

Gisteren luisterde ik naar een interview met Yvo de Wijs over zijn fascinatie voor rijmen. Er werd hem gevraagd of hij nog wist wanneer dat voor het eerst zichtbaar werd. De Wijs antwoordde dat hij in groep 8, toen nog de zesde klas, een meester had die veel tijd besteedde aan spelen met taal, drama, poëzie en verhalen schrijven. Daar moet mijn passie ontstaan zijn, aldus De Wijs.

Onlangs sprak ik een oud-leerling die mij vertelde dat ze nog vaak terugdacht aan de tijd bij ons op school. Ze vertelde dat er alleen maar beelden bij haar zijn van feesten, uitstapjes, spel en bijzondere activiteiten. “Wat een heerlijke tijd was dat”,zo verzuchtte ze. “Als ik dat vergelijk met de tijd die mijn kinderen nu doormaken. Het is allemaal zo serieus. Er is geen tijd om niets te doen zoals ik dat bij jou heb ervaren”.

Bovenstaande verhalen kwamen in mij op toen ik een stukje van Xandra van Hooff, een collega-blogger, las. Zij schreef over de waarden die je drijven in je leven. Volgens haar verwarren we soms onze waarden met waar we zelf behoefte aan hebben. Ze vraagt vervolgens: ‘Wat wens je anderen in hun leven ook toe?’ Daarmee kom je waarschijnlijk dicht bij je eigen waarden. Het zette me aan het denken……

Ik ben ooit het onderwijs in gegaan omdat ik mijn schooltijd zelf zo luchtig vond. Als ik keek naar het werk van mijn vader, mijn oom, de ouders van mijn vrienden. Het was allemaal zo serieus! Er leek zo weinig ruimte. Er leek zoveel te moeten. Naar mijn idee was je leven in twee delen op te splitsen. Je onbekommerde schooltijd en de periode van moetisme erna. Het leek mij fantastisch om te blijven werken in de ontspannen sfeer die ik had ervaren op mijn scholen. Dus koos ik voor het onderwijs.
En al snel maakte ik veel plezier met de kinderen. Ik wilde mijn leerlingen laten zien dat je kunt genieten van het leven. Ik wilde dat ze allemaal een fijne tijd hadden op school. Plezier in leren. Lol hebben en iets bereiken. Ontspannen terwijl je hard werkt. Lachen, relativeren, af en toe niks doen. Niets? Ja, niets.
Dit is dus wat ik mee wil geven aan anderen. Dat is voor mij dus een belangrijke waarde in mijn leven. Plezier in leren! Laten we kinderen vooral laten spelen, lol maken, lachen, feesten, onbekommerd zijn, genieten van zichzelf, elkaar en het leven.
Misschien dat ze dan later als volwassene ook kunnen spelen, lol maken, lachen, feesten, onbekommerd zijn, genieten van zichzelf, elkaar en het leven. Minder moeten en meer ontspannen.

Als leerkracht speel je zo’n enorme rol in het leven van een mens. Welke toegevoegde waarde heb jij? Hoe vul jij dat in? Wat stop jij in de rugzak van een kind? Hoe doe jij er toe? Welke passie wakker jij bij je leerlingen aan? Hoe wil jij dat ze de tijd bij jou herinneren? Wat wens jij ze toe? Hoe laat jij dat zien?
De oud-leerlingen die mij teruggeven dat ze met warme gevoelens aan school terugdenken, zijn mijn opbrengsten, mijn resultaat.
En dat, dat Plezier in leren is niet te meten, niet in een cijfer of beoordeling uit te drukken….

Geweldige dag

#2032

#2032 Jezelf mogen en kunnen zijn?

De overheid vraagt ons mee te denken over wat nodig is in het onderwijs voor de leerlingen in 2032. Om vervolgens met elkaar een dialoog aan te gaan die leidt tot een vernieuwd curriculum en een vernieuwing van de kerndoelen en eindtermen. Een mooi initiatief.

Vele ideeën en suggesties zijn al losgelaten. Ik verbaas me over de reacties van mensen die zeker weten wat straks nodig is. Als ik nadenk over 1996 en wat we toen dachten over de toekomst, zijn we toch wel verrast door wat zich nu in 2014 afspeelt. Maar klaarblijkelijk zijn er dus kenners die weten wat we nodig hebben in 2032.

Rutger Bregman zette mij aan het denken. In een artikel stelt hij dat we ons niet moeten afvragen wat kinderen nodig hebben in 2032 maar wat wij voor onze kinderen willen in 2032. Ook dat is een lastige vraag maar geeft wat mij betreft wel meer sturing.

Als ik onze huidige situatie beschouw, valt het me op hoe lastig we het vinden met crisissen om te gaan en ons gedrag daarop aan te passen. Wat dat betreft, kijk ik altijd met grote verwondering naar de inwoners van Tibet. Een land dat vermorzeld wordt door China maar veel Tibetanen blijven fier overeind. Met een glimlach…De aanpassing(en) die dit volk op een bewonderenswaardige wijze doet, heeft te maken met de positieve manier waarop ze in het leven staan. Wat kunnen wij daarvan leren?

De Dalai Lama zegt altijd dat het hem opvalt hoe weinig mensen in het Westen van zichzelf houden. Hij bedoelt daarmee dat ‘wij’ geneigd zijn om negatief over onszelf te oordelen, dat we vinden dat we tekort schieten, dat we onzeker zijn, dat we niet goed genoeg zijn, etc.
Een bekende uitspraak van de huidige Dalai Lama is daarom: “De grootste uitdaging is om jezelf te zijn in een wereld waarin iedereen probeert je iemand anders te laten zijn”.

Als ik dit plaats in het huidige tijdsbeeld, kan ik me daar wel in vinden. Bij velen is de opvoeding en het onderwijs verworden tot één lange verbeterslag. Van jongs af aan geven we kinderen de indruk dat ze niet goed zijn, dat er iets ontbreekt. We proberen ze voortdurend te veranderen….

eigen bewustzijn

In de trainingen Mindfulness die ik geef, merk ik telkens op hoe oordelend en verwijtend deelnemers zijn over zichzelf. We zijn zo hard voor onszelf. Tijdens de training ontstaan er momenten van zachtheid en krijgen mensen inzicht. Daarna neemt men vaak beslissingen die de kwaliteit van het leven verbeteren. Het gebeurt meer dan eens dat mensen uitroepen waarom ze dit niet eerder geleerd en gedaan hebben.
Daarom heb ik met een aantal scholen Mindful Onderwijs uitgeprobeerd. Een relatief eenvoudig programma waarmee kinderen onder andere leren hun aandacht te richten en vast te houden. De ervaring is inmiddels dat we zien dat kinderen tevreden kunnen zijn met zichzelf, beter hun eigen gedrag en gemoedstoestand reguleren en beter kunnen omgaan met externe prikkels.
Zowel bij de volwassenen als bij de kinderen zie ik door Mindfulness een glimlach ontstaan. Ze hebben geleerd dat wat er ook in de fysieke wereld gebeurt, jijzelf kunt bepalen wat er in je hoofd gebeurt.

Als ik dus nadenk over wat ik wil voor onze kinderen in 2032 zou ik graag zien dat kinderen dan meer mededogen en compassie voor zichzelf hebben. Tevreden kunnen zijn met wat er is, tevreden kunnen zijn met jezelf om dan pas iets voor anderen te kunnen betekenen.

Oma, ik heb er weer één gevonden!

Op zondag 5 oktober, een prachtige najaarsdag, liep ik door de Duinen van Voorne. Vanwege het mooie weer waren er veel ouders en grootouders met hun (klein)kinderen op stap.
Wat me opviel, was het enthousiasme, de gretigheid, de leergierigheid en het energieke gedrag waarmee de jonge mensen in de wereld staan. Ik realiseerde me hoe simpel het is om te leren als je in een betekenisvolle situatie bent.

– Het meisje van 4 jaar dat met haar moeder de blauwe paaltjes volgt. Braaf zegt ze bij elk paaltje “Blauw!”. Ze ziet een kruispunt en rent vooruit. Ik hoor haar roepen naar haar moeder dat blauw “naar die kant gaat”. Haar moeder zegt dat die kant naar links is. Ik zie het meisje denken en dan zegt ze: “Dan gaat geel naar rechts en rood rechtdoor!” Ik besef me dat het met kleuren en rechts/links goed gaat met deze kleuter.

– Op hetzelfde kruispunt wil een jongetje verder met de gele route in plaats van de blauwe. Zijn moeder hurkt bij hem neer en vertelt hem dat de blauwe route 2,5 km lang is en de gele 5,5 km is. Ze zegt: “Dat is twee keer zoveel als de blauwe en je zei net al dat je een beetje moe werd. Denk eens na of je dat wel wilt?” Ik zie het jochie twijfelen want twee keer zo moe? Hij ervaart zo wel wat twee keer zoveel is en zijn gevoel voor autonomie wordt versterkt want zijn moeder laat de beslissing aan hem over.

– Bij een boom die omgewaaid is, zijn kinderen bezig hem te beklimmen. Ze trainen opnatuurlijke wijze hun evenwichtsgevoel en ruimtelijke oriëntatie, zijn bezig met motorische ontwikkeling en leren over hun eigen lichaam. Ze helpen elkaar, laten aan elkaar zien hoe je ergens kunt komen en stimuleren elkaar. Kortom, door samen te werken, bereiken ze hun doelen!

– Verderop hoor ik een meisje voorstellen aan haar ouders om een ander pad te kiezen: “Want dat is veel spannender” . Het paadje dat ze wil gaan volgen, hoort niet bij de route en wordt weinig gebruikt. Het levert echter wel een doorkijkje op naar iets wat op een meertje lijkt. Maar haar ouders vinden dat je niet van de route moet afwijken. “Alle mensen volgen dit pad dus wij ook”. Het meisje wat buiten de kaders wil treden, krijgt toestemming om even te gaan kijken maar om onmiddellijk weer terug te komen.

IMG_3592

– Een jochie is bezig om met een stokje in de uitwerpselen van de Schotse hooglanders te prikken. Zijn opa laat hem zien dat vliegen en allerlei kevertjes leven in de poep van deze dieren. Ik hoor hem vertellen over de kringloop van de natuur. Het jochie luistert ademloos en ik vraag me af of hij dit moment ooit zal vergeten.

– Dan kom ik een familie tegen die de weg kwijt is. Ik vertel ze waar ze zijn en ze realiseren ze zich dat ze verkeerd lopen. Ze gaan de andere kant op. Een half uurtje later kom ik ze weer tegen en ik besef dat ze in een rondje lopen. Even later hoor ik het jongetje (jaar of vijf) roepen: “We zijn hier al geweest; we lopen in een rondje!” Zijn moeder en grootouders lijken hem niet te geloven en hij moet praten als Brugman. Ik glimlach en realiseer me hoe goed dit jonge mens al is in zijn waarnemingsvermogen en ruimtelijk inzicht.

– Sommige pubers die ik deze dag tegenkom, lopen hand in hand met één van hun ouders en ik realiseer me dat de basisbehoefte relatie ook bij deze generatie hard nodig is. Ondanks de sterke drang naar autonomie op deze leeftijd, is contact met je ouders een levensvoorwaarde.

– Veel kinderen zijn materialen aan het verzamelen voor het thema Herfst op school. Ik zie een vader die met zijn zoontje aan het tellen is en ik hoor hem vragen: “Waar heb je er nu meer van, eikels of dennenappels? Wat is het verschil?”
Ik hoor een meisje tegen haar oma roepen: “Oma, ik heb er weer één gevonden!” Ze rent met haar dennenappel haar haar grootmoeder. Deze vraagt aan haar om het verschil te benoemen met de andere dennenappels. Leuke oefeningen, denk ik tevreden…..

Als ik thuis reflecteer op de dag, bedenk ik me dat ik vandaag de basisbehoeften Relatie, Competentie en Autonomie op een natuurlijke manier heb zien langskomen. Zo werkt het, in het echte leven!

Maar al die ouders en grootouders hadden niet met hun kroost naar de duinen of het bos gehoeven. Alles wat de kinderen vandaag geleerd hebben, hadden ze ook thuis, in de woonkamer, kunnen leren:
Kleuren en rechts/links leren, kun je thuis oefenen met potloodjes en je handen.
Wat twee keer is, doe je door twee keer zoveel snoepjes op tafel te leggen. Of door sommetjes te maken.
Evenwichtsoefeningen kun je thuis op een drempel oefenen.
Binnen de kaders blijven leer je bijvoorbeeld door niet buiten de lijntjes te kleuren. En daarvoor te belonen!
Op internet kun je alles vinden over het nut van mest voor insecten.
Met oefeningetjes op plattegronden kun je ruimtelijk inzicht ontwikkelen.
Tellen en visuele discriminatie kun je leren met spelletjes op de computer, sommen maken en lezen.

Maar …………….
zien we dan ook enthousiasme, gretigheid, leergierigheid en energiek gedrag?

Een echte leerkracht IS……

In de eerste lezing van schooljaar 14/15 bij Hetkind was de eer aan Luc Stevens en zijn verhaal deed me goed. Wat hij vertelde, voelde ik al. Maar nu heb ik er ook woorden voor.

In de wereld waarin wij leven, proberen we grip te krijgen op wat er gebeurt. Met procedures en regels trachten we de werkelijkheid vorm te geven. Daardoor denken we ook dat de toekomst zal gaan verlopen zoals wij bedacht hebben. We creëren voor onze gemoedsrust daarmee (schijn)zekerheden.
Denk in het onderwijs aan pestprotocollen, aan verwachtingen van vaardigheidsscores, aan gestelde doelen, aan programma’s, aan methoden, etc. Allemaal prima hulpmiddelen maar het zijn geen zekerheden! Helaas worden ze vaak zo wel gezien……

De echte, goede leerkrachten weten dit al lang! Ze halen hun schouders op als er weer een nieuwe zekerheid gepresenteerd wordt. De echte leerkracht weet dat er geen zekerheid is. De echte leerkracht weet dat de werkelijkheid van de klas niet in een systeem of structuur te vangen is.
Hij/zij weet dat je niet kunt voorspellen, kunt organiseren, kunt managen hoe het semester, de maand, de week, de dag, zelfs de ochtend verloopt! Leerlingen komen binnen met hun leefwereld als bagage en brengen dat in. De echte leerkracht anticipeert en neemt dat mee tijdens het werken. Maar je weet van tevoren nooit wat dat is……dat is zeker.

Laat het mooie

De echte leerkracht IS er, met zijn waardenset, met haar morele kompas. Dat is de enige zekerheid die er is. De grap is dat leerlingen dat ook voelen. De echte leerkracht is daardoor in verbinding met zijn/haar groep.
De echte leerkracht heeft vertrouwen, in zichzelf maar ook in de leerlingen. En dit vertrouwen zorgt voor groei, voor wording.
De echte leerkracht geeft ruimte, aan zichzelf maar ook aan de leerlingen. Door de ruimte verdwijnt de spanning en is er mogelijkheid voor nieuwe dingen.

Systemen proberen te beheersen, proberen zekerheden te creëren. Zo ook in het onderwijs. Als leerkrachten zich laten sturen door deze systemen, verliezen ze hun enige zekerheid, nl. wie zij zijn als leerkracht, als mens, met hun eigen waarden, in relatie met hun leerlingen.
Echte leerkrachten zullen zich hiertegen verzetten! Hulde!